Miesiąc Świadomości Nowotworów Ginekologicznych
Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów (KRN) w 2023 roku w Polsce zarejestrowano niemal 193 tysiące nowych zachorowań na nowotwory złośliwe oraz ponad 99 tysięcy zgonów z ich powodu. Choroby nowotworowe odpowiadały za około 23% wszystkich zgonów wśród kobiet, a najczęściej diagnozowanym nowotworem u kobiet był rak piersi, rak płuca i rak jelita grubego. Dane KRN wskazują także, że w ciągu ostatnich dwóch dekad szczególnie wyraźnie wzrosła zachorowalność na raka trzonu macicy, której towarzyszy również wzrost umieralności. W przypadku raka jajnika nadal dużym wyzwaniem pozostaje późne rozpoznanie choroby, natomiast w raku szyjki macicy obserwuje się stopniowy spadek zachorowalności i umieralności, co wiąże się przede wszystkim z rozwojem profilaktyki.
We wrześniu obchodzimy Miesiąc Świadomości Nowotworów Ginekologicznych. Do tej grupy należą przede wszystkim rak szyjki macicy, rak trzonu macicy oraz rak jajnika. Każdy z nich charakteryzuje się innym przebiegiem, odmiennymi objawami oraz różnymi możliwościami profilaktyki i leczenia. Rak szyjki macicy jest obecnie jedynym nowotworem ginekologicznym, dla którego dostępne są skuteczne narzędzia profilaktyki pierwotnej, są to szczepienia przeciw HPV oraz badania przesiewowe. W przypadku raka trzonu macicy kluczową rolę odgrywa szybka reakcja na objawy kliniczne. Z kolei rak jajnika pozostaje jednym z największych wyzwań diagnostycznych, ponieważ rozwija się długo i bez charakterystycznych objawów, a obecnie nie istnieją skuteczne badania przesiewowe umożliwiające jego wczesne wykrycie.
Na podstawie przedstawionych danych KRN widać wyraźnie, że nowotwory ginekologiczne pozostają jednym z istotnych wyzwań zdrowotnych kobiet w Polsce. W 2020 roku odpowiadały one łącznie za około 15% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe u kobiet oraz za około 13% zgonów nowotworowych. Największy udział miał rak trzonu macicy, który stanowił 7% wszystkich zachorowań nowotworowych kobiet, podczas gdy rak jajnika odpowiadał za 4%, a rak szyjki macicy za 3%.
Skuteczne leczenie nowotworów ginekologicznych wymaga dziś nie tylko dostępu do nowoczesnych terapii, ale także odpowiedniej kwalifikacji pacjentek i prowadzenia leczenia w wyspecjalizowanych ośrodkach. Coraz większą rolę odgrywa diagnostyka molekularna, która pozwala lepiej dobrać terapię do konkretnego typu nowotworu. W praktyce oznacza to, że pacjentki coraz częściej wymagają opieki wielodyscyplinarnego zespołu obejmującego ginekologów onkologicznych, onkologów klinicznych, radiologów, patomorfologów czy specjalistów diagnostyki genetycznej.
W wielu krajach świata rak szyjki macicy może w najbliższych latach stać się chorobą rzadką. W krajach takich jak Australia czy Szwecja dzięki powszechnym szczepieniom przeciw HPV oraz dobrze rozwiniętym programom badań przesiewowych udało się niemal wyeliminować ten nowotwór w młodszych grupach wiekowych. Według specjalistów u osób zaszczepionych przeciw HPV w wieku nastoletnim problem raka szyjki macicy może w przyszłości praktycznie nie występować. Ciekawym kierunkiem zmian w Polsce jest rozwój tzw. Krajowej Sieci Onkologicznej, która ma uporządkować ścieżkę leczenia pacjentek. System zakłada współpracę wyspecjalizowanych centrów onkologicznych z mniejszymi placówkami regionalnymi i ambulatoryjnymi. Dzięki temu pacjentki po zakończeniu leczenia mogłyby pozostawać pod opieką bliżej miejsca zamieszkania, a największe ośrodki mogłyby skupić się na najbardziej skomplikowanych przypadkach wymagających zaawansowanej diagnostyki i terapii.
Zachęcamy do zapoznania się z artykułem „Programy profilaktyki onkologicznej w Polsce – przegląd możliwości wczesnego wykrywania nowotworów”, który przedstawia aktualne możliwości badań przesiewowych, w tym również w zakresie nowotworów ginekologicznych.
Bibliografia:
- https://onkologia.org.pl/pl/raporty
- Okoniewska, M. Nowotwory ginekologiczne–jak leczyć, aby było to skuteczne?. Kurier Medyczny, 2026(1).
- Kornafel, J., Mądry, R., Bidziński, M., Bręborowicz, J., Gawrychowski, K., Łacko, A., Tacikowska, M. (2013). Nowotwory kobiecego układu płciowego. Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych, 265-317.