Profilaktyka zamiast leczenia – nowotwory, którym można zapobiec
Nowotwory pozostają jedną z głównych przyczyn zachorowalności i śmiertelności na świecie. Choć często kojarzą się z czymś na co nie mamy wpływu – przypadkiem, czy genetyką, współczesne badania epidemiologiczne wskazują, że duża część zachorowań na raka może być związana z czynnikami, które można ograniczyć lub całkowicie wyeliminować. Według analizy opublikowanej w prestiżowym czasopiśmie Nature Medicine, aż około 7,1 miliona przypadków nowotworów rocznie, a więc blisko 38% wszystkich zachorowań, ma związek z tzw. modyfikowalnymi czynnikami ryzyka. Oznacza to, że działania profilaktyczne mogą odegrać kluczową rolę w ograniczeniu globalnego obciążenia chorobami nowotworowymi.
W powyższym badaniu, naukowcy identyfikują aż 30 modyfikowalnych czynników ryzyka, obejmujących zarówno zachowania (np. palenie tytoniu, spożycie alkoholu), jak i czynniki środowiskowe, zawodowe czy infekcyjne.
Najważniejszym z nich pozostaje palenie tytoniu, które odpowiada za ponad 15% wszystkich przypadków nowotworów na świecie. Palenie sprzyja nie tylko zachorowalności na raka płuc, ale zwiększa także ryzyko nowotworów gardła, krtani, przełyku, trzustki, pęcherza moczowego, a nawet niektórych nowotworów krwi. Co istotne, zagrożenie dotyczy zarówno osób palących, jak i tych narażonych na tzw. bierne palenie, a więc mimowolne wdychanie dymu tytoniowego przez osoby niepalące, znajdujące się w otoczeniu palacza.
Niewiele osób kojarzy raka z chorobami zakaźnymi, dlatego zaskakującym może być fakt, że drugą największą grupą czynników są infekcje, które odpowiadają za ponad 10% zachorowań na nowotwory. Wśród nich znajdują się m.in.:
- Wirus HPV (brodawczaka ludzkiego) – jest przyczyną niemal wszystkich przypadków raka szyjki macicy, a także części nowotworów gardła, jamy ustnej czy odbytu.
- Helicobacter pylori – bakteria bytująca w żołądku, która może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego i zwiększać ryzyko raka żołądka.
- Wirus zapalenia wątroby typu B i C (HBV, HCV) – przewlekłe zakażenie może prowadzić do marskości i raka wątroby.
Jest to szczególnie ważne, ponieważ w wielu przypadkach można się przed nimi skutecznie chronić np. poprzez szczepienia (przeciw HPV i HBV), leczenie zakażeń czy badania kontrolne.
Kolejnym istotnym czynnikiem ryzyka jest alkohol, który odpowiada za około 3,2% przypadków nowotworów. Choć często postrzegany jako nieszkodliwy element życia towarzyskiego, alkohol zwiększa ryzyko m.in. raka piersi, wątroby, przełyku czy jelita grubego. Co ważne, nie istnieje „bezpieczna” dawka w kontekście ryzyka nowotworów.
Wyniki badania jednoznacznie wskazują, że znaczna część globalnego obciążenia nowotworami może być ograniczona poprzez działania profilaktyczne. Oznacza to, że codzienne wybory mają znaczenie. Styl życia, profilaktyka i regularne badania mogą nie tylko poprawić jakość życia, ale też dosłownie je uratować.
Jednocześnie autorzy podkreślają konieczność dostosowania działań do specyfiki regionalnej oraz różnic płciowych. Wdrażanie ukierunkowanych interwencji takich jak kontrola palenia tytoniu, programy szczepień czy promocja zdrowego stylu życia, może znacząco zmniejszyć liczbę nowych zachorowań w przyszłości.
Bibliografia
Fink, H., Langselius, O., Vignat, J., Rumgay, H., Rehm, J., Martinez, R. X., Santero, M., Lopez-Perez, L., Inoue, M., Zeng, H., Shield, K., Morgan, E., Ilbawi, A., & Soerjomataram, I. (2026). Global and regional cancer burden attributable to modifiable risk factors to inform prevention. Nature Medicine, 32(4), 1306–1315.
Autorka: Urszula Imiełowska