Pacjenci w badaniach

https://pacjentwbadaniach.abm.gov.pl/pwb/aktualnosci/aktualne-wydarzenia-i-i/3792,Bezplatny-program-badan-przesiewowych-w-kierunku-raka-pluca.html
19.11.2026, 03:33

Bezpłatny program badań przesiewowych w kierunku raka płuca

Rak płuca jest jednym z najczęściej rozpoznawanych nowotworów złośliwych w Polsce, stanowiąc od wielu lat poważny problem zdrowia publicznego. Mimo postępu medycyny, rozwoju nowoczesnych metod diagnostycznych oraz coraz skuteczniejszych terapii, choroba ta nadal pozostaje jednym z największych wyzwań współczesnej onkologii. Według danych Narodowego Portalu Onkologicznego z 2022 roku, rak płuca odpowiadał za około 11,5% wszystkich nowych zachorowań na nowotwory złośliwe w Polsce, co oznacza około 21 - 22 tysięcy nowych przypadków rocznie. Niestety, mimo coraz większych możliwości leczenia, rak płuca wciąż pozostaje jedną z głównych przyczyn zgonów z powodu chorób nowotworowych.

Przez wiele lat rak płuca był uznawany przede wszystkim za chorobę mężczyzn, co wiązało się z większą częstością palenia tytoniu w tej grupie. W ostatnim czasie obserwuje się jednak wyraźną zmianę tego trendu. Liczba zachorowań wśród mężczyzn stopniowo maleje, natomiast wśród kobiet systematycznie rośnie. Jak podaje Narodowy Portal Onkologiczny - obecnie kobiety stanowią już ponad 40% wszystkich nowych przypadków raka płuca w Polsce - od lat 2000. liczba ta wzrosła niemal dwukrotnie! Oznacza to, że rak płuca przestaje być chorobą kojarzoną wyłącznie z mężczyznami i coraz częściej dotyczy również kobiet.

Nowotwór płuca najczęściej rozpoznawany jest u osób starszych. Ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem, ponieważ rozwój nowotworu jest zwykle wynikiem wieloletniego oddziaływania czynników uszkadzających komórki organizmu. Dane epidemiologiczne Krajowego Rejestru Nowotworów pokazują, że:

  • około 97% zachorowań występuje u osób po 50. roku życia,
  • aż 80% przypadków rozpoznaje się u osób mających co najmniej 60 lat.

Chociaż zachorowania u młodszych osób są rzadkie, lekarze obserwują coraz więcej rozpoznań również wśród trzydziesto- i czterdziestolatków.

Najważniejszym i najlepiej udokumentowanym czynnikiem ryzyka rozwoju raka płuca jest palenie tytoniu. Im wcześniej rozpoczyna się palenie, im dłużej trwa nałóg oraz im większa jest liczba wypalanych papierosów, tym większe staje się ryzyko zachorowania. Szacuje się, że palenie odpowiada za zdecydowaną większość przypadków raka płuca. Zagrożone są jednak nie tylko osoby aktywnie palące, ale również osoby narażone na bierne palenie oraz mające kontakt z innymi substancjami rakotwórczymi obecnymi w środowisku pracy lub otoczeniu. Warto jednocześnie podkreślić, że rzucenie palenia przynosi korzyści zdrowotne na każdym etapie życia. Z upływem czasu ryzyko zachorowania stopniowo maleje, jednak nigdy nie osiąga poziomu charakterystycznego dla osoby, która nigdy nie paliła.

Największym problemem wpływającym na opóźnienie diagnozy jest to, że we wczesnym stadium choroba ta bardzo często nie powoduje żadnych charakterystycznych objawów. Nowotwór może rozwijać się przez wiele lat bez dolegliwości lub dawać objawy łatwe do pomylenia z innymi schorzeniami układu oddechowego. W efekcie wielu pacjentów trafia do lekarza dopiero wtedy, gdy jest on już zaawansowany. Niestety późne rozpoznanie znacząco ogranicza możliwości skutecznego leczenia oraz pogarsza rokowanie. To właśnie z tego powodu rak płuca nadal pozostaje jednym z nowotworów o najwyższej śmiertelności.

Od 1 października 2026 r. osoby z grup podwyższonego ryzyka będą mogły skorzystać z ogólnopolskiego programu badań przesiewowych raka płuca, finansowanego ze środków publicznych. Program umożliwi wykonywanie bezpłatnej niskodawkowej tomografii komputerowej (LDCT), która pozwala wykryć nowotwór na bardzo wczesnym etapie - jeszcze przed wystąpieniem objawów.

Decyzja o uruchomieniu programu jest efektem wieloletnich doświadczeń zdobytych podczas pilotażu, który rozpoczął się w 2008 roku. Początkowo realizowano go w czterech ośrodkach – w Szczecinie, Gdańsku, Poznaniu i Warszawie. W ciągu dziesięciu lat przebadano ponad 70 tysięcy osób z grup podwyższonego ryzyka. Wyniki pilotażu oraz doświadczenia międzynarodowych programów przesiewowych potwierdziły skuteczność niskodawkowej tomografii komputerowej jako metody wczesnego wykrywania raka płuca.

Badania wykazały, że dzięki regularnym badaniom przesiewowym odsetek nowotworów rozpoznawanych w I i II stadium wzrasta z około 26% do nawet 84%. Ma to ogromne znaczenie, ponieważ na tym etapie choroby szansa na całkowite wyleczenie może sięgać nawet 90%.

Program skierowany jest przede wszystkim do osób najbardziej narażonych na zachorowanie. Mogą z niego skorzystać:

  • Osoby w wieku 55–74 lat z historią palenia wynoszącą co najmniej 20 paczkolat (np. paczka papierosów dziennie przez 20 lat), które palą obecnie lub rzuciły palenie nie dawniej niż 15 lat temu.
  • Osoby w wieku 50–74 lat, które palą lub rzuciły palenie w ciągu ostatnich 15 lat (przynajmniej 20 paczkolat), u których występują dodatkowe czynniki ryzyka, takie jak POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc) lub narażenie zawodowe (np. na azbest, krzemionkę czy spaliny silników).

Niestety dane pokazują, że połowa przypadków raka płuca wykrywana jest dopiero w zaawansowanym stadium choroby. Uruchomienie ogólnopolskiego programu badań przesiewowych stanowi więc ważny krok w kierunku wcześniejszego rozpoznawania raka i zwiększenia szans pacjentów na skuteczne leczenie.

 

Bibliografia

  1. Wojciechowska U., Barańska K., Michałek I., Olasek P., Miklewska M., Didkowska J.A. Nowotwory złośliwe w Polsce w 2020 roku. Warszawa: Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie - Państwowy Instytut Badawczy, 2022.
    https://onkologia.org.pl/pliki/pl/publikacje/571453/nowotwory_2020.pdf (dostęp: 24.07.2026)
  2. Narodowy Portal Onkologiczny. Epidemiologia. Warszawa: Narodowy Portal Onkologiczny, 2025.
    https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/pluco/epidemiologia  (dostęp: 24.07.2026)
  3. Wojciechowska, U., Barańska, K., Miklewska, M., & Didkowska, J. A. (2023). Cancer incidence and mortality in Poland in 2020. Nowotwory. Journal of Oncology, 73(3), 129–145.
  4. Gazeta Prawna. Nowe badania profilaktyczne na NFZ od 1 października. MF długo blokowało ten program, 2026.
    https://www.gazetaprawna.pl/biznes/zdrowie/artykuly/11246086,badania-raka-pluca-na-nfz-od-pazdziernika-2026.html (dostęp: 24.07.2026).

Autorka: Urszula Imiełowska

Opcje strony