Pacjenci w badaniach

W dobie powszechnego dostępu do Internetu coraz więcej osób szuka wskazówek dotyczących zdrowia online. Wyszukiwarki, portale medyczne, blogi, fora czy media społecznościowe umożliwiają szybki dostęp do ogromnej liczby informacji. To wygodne i szybkie. Wystarczy kilka kliknięć, aby znaleźć opisy objawów, możliwych chorób czy metod leczenia. Dla wielu użytkowników Internet staje się pierwszym „doradcą medycznym”, często jeszcze przed wizytą u specjalisty. Taka łatwość dostępu do wiedzy może sprawiać wrażenie, że jesteśmy lepiej poinformowani i bardziej świadomi swojego stanu zdrowia. Jednak za tą pozorną wygodą kryją się również poważne zagrożenia. Niestety nie wszystkie treści dostępne w sieci są tworzone przez ekspertów, a wiele z nich nie przechodzi żadnej rzetelnej weryfikacji. W efekcie użytkownik może natrafić zarówno na wartościowe artykuły naukowe, jak i na nieprawdziwe informacje, mity czy wprowadzające w błąd treści. Co więcej, brak wiedzy medycznej utrudnia odróżnienie jednych od drugich. W konsekwencji zamiast pomocy, Internet może stać się źródłem niepokoju, błędnych przekonań oraz decyzji, które mogą niekorzystnie wpływać na nasze zdrowie.

Wyszukiwanie informacji zdrowotnych w Internecie wymaga dużej ostrożności. Największe zagrożenia wynikają nie tylko z fałszywych treści, ale z ich wiarygodnej formy i emocjonalnego przekazu.

Na co powinniśmy zwrócić uwagę?

W Internecie coraz częściej możemy spotkać się z treściami sugerującymi, że środowiska medyczne oraz farmaceutyczne, ukrywają prawdę, a tak naprawdę istnieją „cudowne terapie”, o których się nie mówi. Osoby chore, szczególnie przewlekle lub ciężko, często szukają alternatyw, gdy medycyna nie daje natychmiastowych rezultatów lub pewności co do efektywności leczenia. W takiej sytuacji nawet mało wiarygodna obietnica może wydawać się atrakcyjna. Możemy na przykład spotkać się z przekazem, że „eliminacja cukru niszczy komórki nowotworowe” lub „chemioterapia szkodzi bardziej, niż rak”. Oczywiście, ograniczenie dodatków cukrowych w diecie jest korzystne dla każdego, nie tylko dla osób chorych, jednak medycyna, a tym samym funkcjonowanie organizmu człowieka jest dziedziną o wiele bardziej skomplikowaną. Organizm człowieka nie korzysta wyłącznie z glukozy jako źródła energii. W komórkach zachodzi wiele procesów metabolicznych, które pozwalają pozyskiwać energię także z innych substancji, takich jak tłuszcze czy aminokwasy. Oznacza to, że nawet przy ograniczeniu glukozy komórki, w tym komórki nowotworowe, mogą nadal funkcjonować, wykorzystując alternatywne źródła energii. W przypadku zablokowania glukozy, istnieje kilkaset innych połączeń, z których komórka może czerpać energię. Poniżej znajduje się diagram przedstawiający główne szlaki metaboliczne:

Rys. Mapa szlaków metabolicznych człowieka opracowana przez zespół Stanford University (Snyder i wsp.),
(https://mededucation.stanford.edu/wp-content/uploads/2024/01/FullSubwayMap_V1023_Web.pdf)

Dlatego, choć proste rozwiązania mogą wydawać się logiczne i kuszące, warto pamiętać, że medycyna to bardzo złożona dziedzina, w której na zdrowie wpływa wiele różnych czynników jednocześnie. Organizm człowieka nie działa w oparciu o jeden mechanizm, ale jako skomplikowany system, w którym procesy są ze sobą powiązane.

Warto również zachować szczególną ostrożność wobec osób, które proponują drogie suplementy lub konkretne diety jako uniwersalne rozwiązanie wszystkich problemów zdrowotnych. Takie obietnice często nie mają oparcia w rzetelnej wiedzy medycznej, a ich celem bywa przede wszystkim sprzedaż produktu.

Podobnie należy podchodzić do poleceń i reklam pojawiających się w mediach społecznościowych. To, że dana metoda, dieta czy suplement zadziałały u jednej osoby, nie oznacza, że przyniosą taki sam efekt u kogoś innego. Każdy organizm jest inny, a zdrowie zależy od wielu indywidualnych czynników, takich jak wiek, choroby współistniejące czy styl życia.

Tymczasem, to właśnie dzięki ciągłemu rozwojowi medycyny, długość życia na świecie wzrosła o 30-35 lat. W przypadku Polski, w latach 30 XX w. średnia długość życia wynosiła 48 lat. W czasach obecnych Polacy, żyją średnio ponad 78 lat!  Na uwagę zasługuje również fakt, że na świecie jednocześnie prowadzone są dziesiątki tysięcy badań klinicznych nad nowymi terapiami i cząsteczkami, a każdego roku rejestrowanych jest kilkadziesiąt tysięcy nowych prób obejmujących różne fazy rozwoju leków. Liczba ta stale rośnie i obejmuje zarówno badania nad zupełnie nowymi lekami, jak i nowe zastosowania już istniejących terapii, szczególnie w takich dziedzinach jak onkologia. Dzięki opracowanym przez badaczy Badacz terapiom, w wielu przypadkach pacjenci onkologiczni mają dużą szansę na wyzdrowienie. Potwierdzają to m.in. wskaźniki przeżywalności opracowane przez Amerykańskie Towarzystwo Walki z Rakiem (z ang. American Cancer Society), które służą do oceny odsetka osób przeżywających określony typ nowotworu w danym czasie. Według tych danych:

• w przypadku nowotworu jądra odsetek wyleczeń wynosi około 95%,
• w ostrej białaczce limfoblastycznej około 90%,
• w chłoniaku Hodgkina około 80%.

Dlatego tak ważne jest, aby decyzje dotyczące zdrowia opierać na sprawdzonych informacjach i konsultować je ze specjalistą, zamiast kierować się uproszczonymi rozwiązaniami znalezionymi w Internecie.

Jak zwiększyć swoje bezpieczeństwo?

Aby zadbać o swoje zdrowie, nie wystarczy tylko znaleźć informację w Internecie. Kluczowe jest potrafić ocenić, czy jest ona wiarygodna. Poniżej przedstawiono pięć kroków, które mogą pomóc odróżnić rzetelną wiedzę od dezinformacji.

1. Zweryfikuj autora

Zawsze zwracaj uwagę, kto jest autorem danej treści. Informacje dotyczące zdrowia powinny pochodzić od uznawanych lekarzy, naukowców, instytucji medycznych lub sprawdzonych organizacji zdrowia publicznego.

• Jeśli artykuł nie ma podpisu autora albo jest on anonimowy, powinno to wzbudzić Twoją czujność.

• Jeśli autor przedstawia się jako lekarz lub jego profil w mediach społecznościowych to sugeruje, sprawdź, czy faktycznie nim jest (np. w rejestrze lekarzy).
  – Przeprowadź szybkie wyszukiwanie w Internecie, aby sprawdzić, czy jest to osoba prawdziwa i wiarygodna. Dyplom medyczny, doktorski czy profesorski nie czyni kogoś automatycznie rzetelnym źródłem informacji. Zachowaj ostrożność wobec osób, które nazywają siebie „ekspertami” bez jasnych referencji.
• Jeśli autorem jest twórca internetowy/celebryta – zachowaj ostrożność, ponieważ nie zna on szczegółów Twojej diagnozy. Pamiętaj, że to co sprawdziło się u tej osoby może nie mieć zastosowania do Twojego rozpoznania lub może nawet zaszkodzić.

Wiele nieprawdziwych informacji w sieci jest tworzonych przez osoby bez wykształcenia medycznego, które mogą kierować się własnymi przekonaniami lub chęcią zysku. Zaufanie niewłaściwej osobie może prowadzić do błędnych decyzji zdrowotnych.

2. Zwróć uwagę na datę

Medycyna dynamicznie się rozwija, dlatego data publikacji ma ogromne znaczenie. Informacje sprzed kilku czy kilkunastu lat mogą być już nieaktualne i niezgodne z obecnym stanem wiedzy.

Brak daty lub bardzo stare materiały mogą wprowadzać w błąd, zwłaszcza w kontekście leczenia czy zaleceń zdrowotnych. Opieranie się na nieaktualnych danych może skutkować stosowaniem metod, które zostały już uznane za nieskuteczne lub niebezpieczne.

3. Sprawdź źródło

Rzetelne artykuły medyczne odwołują się do badań naukowych, publikacji lub oficjalnych wytycznych. Jeśli tekst nie zawiera żadnych źródeł lub powołuje się na nieprecyzyjne „badania pokazują”, warto zachować ostrożność.

• Brak źródeł to częsty sygnał, że mamy do czynienia z opinią, a nie faktami. W takiej sytuacji trudno zweryfikować, czy dana informacja jest prawdziwa, co zwiększa ryzyko przyjęcia błędnych przekonań.
• Jeśli treść opiera się wyłącznie na „doświadczeniu autora” lub „relacjach pacjentów”, traktuj to jako sygnał ostrzegawczy. Nie masz możliwości weryfikacji, czy to na pewno prawda.

4. Określ - sensacja czy fakt?

        Zwróć uwagę na sposób, w jaki informacja jest przedstawiona. Nagłówki typu:

• „Cudowny lek, który wyleczy każdą chorobę!”
• „Przemysł farmaceutyczny ukrywa przed Tobą prawdę!”
• „Ta prosta rzecz Ci pomoże”
  
  często mają na celu przyciągnięcie uwagi, a nie przekazanie rzetelnej wiedzy.
  
  – Zachowaj ostrożność, jeśli autor obiecuje „cudowne lekarstwo” bez poparcia dowodami lub jeśli opiera się na apelu emocjonalnym. Gdy autor przedstawia informacje brzmiące zbyt idealnie, by wydawały się realne, najczęściej oznacza to, że są one nieprawdziwe.

Sensacyjne treści bazują na emocjach i uproszczeniach, co może prowadzić do błędnego rozumienia problemu. Wiarygodne informacje opierają się na dowodach i odwołują się do badań lub faktów, a nie do języka emocjonalnego lub opartego na strachu.

5. Porównaj z innymi źródłami

Nigdy nie opieraj się na jednej stronie, filmie czy artykule. Sprawdź, czy ta sama informacja pojawia się w innych, wiarygodnych źródłach, takich jak strony instytucji zdrowia, towarzystw naukowych czy renomowanych portali medycznych.

• Jeśli dana informacja występuje tylko w jednym miejscu lub jest sprzeczna z większością źródeł, istnieje duże ryzyko, że jest nieprawdziwa lub wyrwana z kontekstu.
• Zawsze porównuj źródła:
  – Spróbuj znaleźć tę samą informację w kilku miejscach.
  – Jeśli treść pojawia się tylko na jednej wątpliwej stronie – zachowaj ostrożność!
  – Sprawdzone wiadomości zwykle można znaleźć w wielu niezależnych źródłach.

Gdzie szukać sprawdzonych informacji?

W dzisiejszych czasach Internet jest jednym z głównych źródeł wiedzy o zdrowiu, ale nie wszystkie informacje, które w nim znajdujemy, są prawdziwe i bezpieczne. Fałszywe treści, uproszczone porady czy sensacyjne nagłówki mogą prowadzić do błędnych decyzji, które mają realny wpływ na zdrowie. Dlatego tak ważne jest, aby podchodzić do znalezionych informacji z ostrożnością i potrafić je świadomie weryfikować.

Aby to ułatwić, przygotowaliśmy specjalną broszurę pn. „Jak weryfikować informacje o zdrowiu w Internecie? Twoje zdrowie zasługuje na sprawdzone źródła”, która w prosty i przystępny sposób pokazuje, jak sprawdzać wiarygodność informacji zdrowotnych w sieci. Znajdują się w niej nie tylko praktyczne wskazówki, ale także informacje o najczęstszych zagrożeniach oraz podpowiedzi, na co szczególnie warto zwrócić uwagę, aby nie dać się wprowadzić w błąd i podejmować bezpieczne decyzje dotyczące zdrowia.

Bibliografia:

1. Mayo clinic, Can you spot a fake health article?, 2025.
   https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/consumer-health/in-depth/spot-fake-health-articles-misinformation/art-20587692?utm_source= (dostęp 25.03.2026)
2. Alivia onkofundacja, Czy rak żywi się cukrem? Fakty i mity, 2021.
   https://alivia.org.pl/wiedza-o-raku/czy-rak-zywi-sie-cukrem-fakty-i-mity/ (dostęp 25.03.2026)
3. Yang, P. L. (2016). Metabolomics and Lipidomics. In Viral Pathogenesis (pp. 181–198). Elsevier.
4. Wielka Historia, Przedwojenna Polska w liczbach. Mało znane, zaskakujące statystyki z lat 1918-1939, 2019.
   https://wielkahistoria.pl/przedwojenna-polska-w-liczbach-malo-znane-zaskakujace-statystyki-z-lat-1918-1939/
   (dostęp 25.03.2026)
5. Główny Urząd Statystyczny, Trwanie życia w 2024 r., 2025.
   https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/trwanie-zycia/trwanie-zycia-w-2024-r-,2,19.html (dostęp 25.03.2026)
6. ClinicalTrial.gov, Trends and Charts on Registered Studies, 2026.
   https://clinicaltrials.gov/about-site/trends-charts?utm= (dostęp 25.03.2026)
7. Interia Zdrowie, Objawy, które mogą świadczyć o procesie nowotworzenia. Onkolog: Wspólne dla większości raków, lek. K. Karpowicz, K. Siudeja-Dudek.
   https://www.youtube.com/watch?v=cRtXcsrDIzc (dostęp 25.03.2026)
8. American Cancer Society, Survival Rates for Testicular Cancer.
   https://www.cancer.org/cancer/types/testicular-cancer/detection-diagnosis-staging/survival-rates.html (dostęp 25.03.2026)
9. American Cancer Society, Prognostic Factors and Survival Rates for Childhood Leukemia.
   https://www.cancer.org/cancer/types/leukemia-in-children/detection-diagnosis-staging/survival-rates.html
   (dostęp 25.03.2026)
10. American Cancer Society, Survival Rates for Hodgkin Lymphoma.
    https://www.cancer.org/cancer/types/hodgkin-lymphoma/detection-diagnosis-staging/survival-rates.html (dostęp 25.03.2026)
11. Living Beyond Breast Cancer, Fact or fake news: How to find reliable health information online.
    https://www.lbbc.org/news/fact-or-fake-news-how-to-find-reliable-health-information-online?utm_source (dostęp 25.03.2026)

Autorka: Urszula Imiełowska