Szczepionka przeciwko HIV w fazie I badań klinicznych
Zakażenie HIV oznacza, że organizm został zaatakowany przez wirus nabytego niedoboru (upośledzenia) odporności, który niszczy układ odpornościowy zakażonej osoby, w efekcie czego po pewnym czasie przestaje on chronić organizm przed chorobami. Zakażenie HIV nie daje charakterystycznych objawów, dlatego osoba zakażona może nawet przez 10-12 lat o tym nie wiedzieć. Nieleczone zakażenie HIV prowadzi do rozwoju AIDS, czyli zespołu nabytego niedoboru (upośledzenia) odporności. Jest to końcowy etap nieleczonego zakażenia HIV, w którym dochodzi do występowania częstych zakażeń i nowotworów. Zakażenie HIV następuje przez kontakt seksualny, ekspozycję na wydzieliny lub tkanki zawierające wirusa oraz na drodze okołoporodowej. Zgodnie z danymi znajdującymi się na stronie internetowej Krajowego Centrum ds. AIDS, na świecie każdego dnia HIV zakaża się około 6 tysięcy osób, a około 4,5 tysiąca umiera w wyniku następstw zakażenia HIV lub AIDS. W Polsce każdego roku wykrywanych jest kilkaset zakażeń HIV, to znaczy, że codziennie 2-3 osoby dowiadują się o zakażeniu.
Choć pierwsze próby kliniczne szczepionki w badaniu MOSAICO nie powiodły się, niedługo potem na łamach prestiżowego pisma Science ukazała się publikacja opisująca pierwszą fazę badań klinicznych nad nowym preparatem mającym w przyszłości zapewnić ochronę przed zakażeniem HIV. Wyniki wspomnianych badań są bardzo obiecujące i naukowcy chwalą się pierwszymi sukcesami. Celem szczepionki jest stopniowe pobudzenie limfocytów B układu odpornościowego do wytwarzania tak zwanych przeciwciał szeroko neutralizujących (bnAb), zdolnych do powstrzymania wielu różnych wariantów wirusa HIV. Osoby zakażone rzadko wytwarzają bnAbs. Do tej pory nie udało się zrobić tego żadnej szczepionce, aż do rozwoju i popularyzacji technologii mRNA. Różne wersje tej szczepionki przeciwko wirusowi HIV przeszły już trzy badania kliniczne I fazy, ale łącznie wzięło w nich udział mniej niż 200 uczestników. W układzie odpornościowym uczestników badań pojawiły się imponujące przeciwciała, które zmierzały w kierunku rozwoju bnAbs, dając nadzieję na skuteczność szczepionki. U 97% z 36 osób, które otrzymały szczepionkę, rozwinęły się mutacje genu przeciwciał przeciwko komórkom B niezbędne do neutralizacji wirusa HIV. Naukowcy wskazują jednak, że pracują nad zwiększeniem bezpieczeństwa szczepionki, ponieważ u dużej liczby uczestników wystąpiły problemy skórne – w tym pokrzywka, świąd i dermatografizm (pręgi po zadrapaniu), które występowały na zauważalnie wysokim poziomie we wszystkich badaniach klinicznych. Większość zmian skórnych szybko ustąpiła i nie były na tyle poważne, aby przerwać jakiekolwiek badania, jednak badacze nie chcą minimalizować ich znaczenia. Jeśli szczepionka przejdzie pomyślnie kolejne fazy badań klinicznych, będzie to przełom medycyny w leczeniu zakażeń HIV.
Referencje:
- https://www.aids.gov.pl/kampanie/CWL/01.html [dostęp 4.08.2025]
- Leggat DJ, Cohen KW, Willis JR, Fulp WJ, deCamp AC, Kalyuzhniy O, i wsp. Vaccination induces HIV broadly neutralizing antibody precursors in humans. Science. 2022; 378(6623):eadd6502. doi: 10.1126/science.add6502. Epub 2022 Dec 2.
- https://politykazdrowotna.com/artykul/szczepionka-przeciwko-n1230454 [dostęp 4.08.2025]
Autorka: dr n. o zdr. Magdalena Jabłońska